Wat leer je als je 30 dagen lang naar je afval kijkt?

Met deze post hebben we onszelf begin november een mentaal behoorlijk zware uitdaging gesteld. Wij, de Rifuzlarji, hebben besloten om 30 dagen achter elkaar foto’s te maken van Rifuz-afvalbakken en deze te publiceren.

Hiermee hebben we onszelf een spiegel voorgehouden om te zien hoeveel afval Rifuzl werkelijk produceert. En omdat we niets willen verbergen, heeft Klara de foto’s van de vuilnisbakken, die de winkelmedewerksters elke dag hebben gemaakt, op Instagram Stories geplaatst, samen met een korte uitleg over wat erin zit.

Omdat ik vind dat elke uitdaging alleen zinvol is als we er iets van leren, heb ik alle foto’s, jullie vragen en opmerkingen doorgenomen. Hieronder volgen de lessen die we in deze 30 dagen met de afvalbakken hebben geleerd:

Ten eerste: kassabonnen en stickers van weegschalen horen bij het gemengd afval. En daar verzamelen we er bij ons behoorlijk wat van!

Dit feit heeft ook velen van jullie verrast. Rekeningen en etiketten voor weegschalen worden afgedrukt op thermopapier en thermostickers. De dunne plastic coating, die temperatuurgevoelig is, bevat echter BPA (of BPS – bisfenolen). Daarom kunnen kassabonnen niet worden gerecycled als gewoon papier en horen ze thuis bij het gemengd huishoudelijk afval. Van noprintZ:

Wist je dat de meeste kassabonnen zijn gecoat met de gevaarlijke stof BPA, die tot de hormoonverstorende stoffen behoort en schadelijk is voor onze gezondheid? Door het BPA-gehalte kunnen kassabonnen bovendien niet worden gerecycled.

bron: noprintZ

Een andere bron vind je op het Facebook-profiel van Snaga Marib

Wat gaan we hieraan doen?

• Facturen: we waren al lang van plan om het programma voor het uitgeven van facturen te vervangen. Een van de criteria bij het kiezen van een nieuwe leverancier was dat het programma papierloze facturering mogelijk maakt. We werken eraan zodat jullie, klanten, ergens tegen het einde van de winter Rifuz-facturen via de noprintZ-app kunnen ontvangen – zonder afdrukken en zonder afval! ?
• Etiketten:
  • We gaan de afmetingen van de stickers die onze weegschaal voor het wegen van verpakkingsgewicht afdruktmet 67% verkleinen – dit project is al in gang gezet en ik hoop dat we het nog dit jaar kunnen afronden. Zodra we de afmetingen van de etiketten hebben aangepast, zal ik bij onze nieuwe leverancier van etiketten navragen of er etiketten zonder BPS beschikbaar zijn (ook al zijn die duurder).
  • Op de lange termijn zijn we van plan om de etiketten volledig af te schaffen en een andere manier te gebruiken voor het opslaan en doorgeven van informatie over het gewicht van de verpakking van de weegschaal naar de kassa. Ik heb hierover al gesproken met Miho van Zavod 404, maar dit is een groter project waar we op dit moment nog niet klaar voor zijn.
  • We raden je aan om de etiketten op je glazen en bakjes te laten zitten, zodat ze de volgende keer niet opnieuw gewogen hoeven te worden en er geen nieuwe etiketten hoeven te worden afgedrukt. Meestal blijven de etiketten op de bakjes zitten, zelfs als je ze in de vaatwasser doet. Nog twee tips:
    1) als je meerdere dezelfde glazen/bakjes hebt, weeg je er maar één,
    2) weeg de potten één keer en bewaar de etiketten in je portemonnee; schrijf op het etiket om welk glas/welke pot het gaat.

Ten tweede: als je verse producten verkoopt, begint er van alles te rotten

In november was het aanbod aan vers fruit behoorlijk gevarieerd: we hadden meestal mandarijnen, kaki''s en kiwi''s in het assortiment. Omdat mandarijnen niet oppervlakkig zijn behandeld, beginnen ze snel te rotten. We controleren de verse producten zo regelmatig mogelijk en halen de exemplaren die beginnen te rotten er snel uit, zodat ze de rest niet besmetten. Als de mandarijnen een beetje bedorven zijn, eten we ze in de winkel als tussendoortje op, of neemt Manca ze mee naar huis en eten we ze samen op. De echt slechte gaan direct naar het organisch afval.

In het organisch afval belandden elke dag ook (gerecyclede en composteerbare) handdoekjes.

Wat gaan we hieraan doen?

• Rottend fruit: dit is een tweesnijdend zwaard. Natuurlijk willen we niet dat voedsel bederft en wordt weggegooid. Maar om bederf te voorkomen worden er middelen voor oppervlaktebehandeling gebruikt en dergelijk behandeld fruit willen we bij Rifuzl niet verkopen. Ons standpunt is dat het beter is dat appels zo natuurlijk mogelijk worden geteeld en opgeslagen, ook al gaat er daardoor af en toe een appel aan en belandt deze in het bioafval. Dat is tenslotte een natuurlijk proces.
  Je kunt echter enorm bijdragen aan het verminderen van groente- en fruitverspilling door gebruik te maken van ons bestelformulier. Er zijn zoveel voordelen dat het moeilijk is om ze in één adem op te sommen: je krijgt gegarandeerd wat je besteld hebt (je komt niet zonder te zitten), wij weten precies hoeveel we moeten bestellen, en zodra de goederen bij ons binnenkomen, sturen we je een sms zodat je ze kunt komen ophalen (verser kan het niet) …
• Keukendoekjes: als het aan ons lag, zouden we uitsluitend wasbare katoenen doekjes en handdoeken gebruiken. Maar als levensmiddelenbedrijf moeten we ons ook houden aan de wetgeving (HACCP), die voorschrijft dat we wegwerpkeukendoekjes moeten gebruiken. Daarom gebruiken we gerecyclede Lucart eco natural-handdoekjes, die we inkopen bij het bedrijf Valtex (dat overigens ook lid is van het eco-initiatief). Op deze manier voldoen we zowel aan de eisen voor levensmiddelenbedrijven als aan de eis dat we gerecyclede en composteerbare handdoekjes kopen.

Ten derde: Rifuzl produceert toch nog wat plastic afval

Dit is misschien wel het feit dat velen in deze uitdaging het meest heeft geschokt of bedroefd.

We hebben nooit onder stoelen of banken gestoken dat er bij Rifuzl ook wat plastic afval ontstaat. Maar zoals uit het bovenstaande gesprek blijkt, schept men vaak zelf een ideaalbeeld van Rifuzl, waarin geen enkel product dat bij ons wordt verkocht ook maar enigszins met plastic in aanraking is gekomen.

Hier volgt het moment van de waarheid:

Sommige producten komen bij Rifuzl aan terwijl ze in plastic zijn verpakt.

Ik weet dat je verwacht (en dat is tegelijkertijd onze plicht) dat Rifuzl zo goed mogelijk voor de natuur zorgt. Daar ben ik je dankbaar voor, want het betekent dat het je niet onverschillig laat en dat je kritisch bent ten opzichte van ons werk. Dat is goed en we willen zo dicht mogelijk bij deze verwachtingen komen.

Maar tegelijkertijd is het onze persoonlijke plicht, samen met Manca (en de wens van velen), om ervoor te zorgen dat Rifuzl op de lange termijn blijft bestaan. Met al deze tegenstrijdige wensen en belangen laveren we dan tussen jouw verwachtingen, onze visie en de zeer concrete regels van de markt (buiten bepaalde kaders van de wereld kunnen we op dit moment niet treden, hoe graag we dat ook zouden willen). Uiteindelijk zijn we ook realistisch: Rifuzl is een bedrijf en voor alle positieve veranderingen die we al doorvoeren en nog willen doorvoeren in deze wereld, is het een voorwaarde dat we blijven bestaan (met andere woorden, dat we niet “ten onder gaan”).

Rifuzl, zoals het vandaag de dag is, is geen doel op zich, maar een weg naar het doel. Net zoals het de weg is van elk individu en bijgevolg van de samenleving als geheel om uit de huidige impasse van consumentisme, bevolkingsgroei en onbeperkte economische groei te komen, naar een duurzamere levenswijze.

In dit licht bestellen we ook producten die in plastic zakken bij Rifuzl aankomen, omdat klanten ons vriendelijk vragen om deze producten te hebben. Over dit onderwerp zou ik nog urenlang kunnen schrijven, maar laten we het voorlopig hierbij houden en eens kijken naar de rest van het afval. ?

Wat hebben we hieraan al gedaan?

• We werken grotendeels samen met lokale telers en leveranciers. We maken alleen gebruik van import uit het buitenland (dit zijn voedingsmiddelen die al ver weg van de schappen van Rifuz in plastic zakken zijn verpakt) wanneer dergelijke producten lokaal niet verkrijgbaar zijn (diverse noten, granen en gedroogd fruit die bij ons niet groeien, …). Dit komt ook tot uiting in onze principes voor het assortiment.
• We moedigen je aan om lokale producten te kopen in plaats van te vragen naar geïmporteerde producten, zoals bijvoorbeeld Indiase noten. Zodra er niet meer veel vraag is naar geïmporteerde producten, zullen we deze graag uit ons assortiment halen. Producten die letterlijk ‘zero waste’ zijn (in de zin van geen plastic afval van het veld tot bij Rifuzl) zijn uitsluitend eenvoudige lokale producten. Voorbeelden van producten die echt nooit in plastic verpakkingen zijn verpakt, zijn: olie (die we van telers krijgen in herbruikbare metalen vaten), lokaal gedroogd fruit, vruchtensappen, honing, pap, griesmeel, ontbijtgranen, zaden, enz.
• In de webwinkel geven we geleidelijk aan bij steeds meer producten aan waar ze vandaan komen, op welke manier ze zijn geproduceerd, wie ze produceert en hoe ze verpakt bij ons terechtkomen, en of er daarbij afval ontstaat.
• Dit is een direct antwoord op het bovenstaande gesprek met Špela: vanuit meerdere milieuoogpunten is het nog steeds veel beter om een product in bulk te kopen bij Rifuzl, zelfs als het in een plastic zak bij ons is aangekomen:
  • Psychologisch aspect: met je daden stimuleer je (of rem je af) verandering in de samenleving. Als je in een gewone winkel hetzelfde product in een plastic zakje koopt, met het excuus: “Het is toch hetzelfde als wanneer ik het bij Rifuzl koop, want daar krijg je het ook in plastic verpakt,” dan steun je de status quo. Dat is vergelijkbaar met het verdedigen van het idee dat je voor de lunch soep, aardappelen, een biefstuk, salade en een toetje in de blender gooit en alles door elkaar mixt – omdat het in de maag toch allemaal door elkaar gaat. Maakt het je echt niets uit?
  • In het totaalbeeld wordt er nog steeds aanzienlijk minder afval geproduceerd. Een bepaald bedrijf koopt pinda’s in dezelfde plastic zakken, bij dezelfde leverancier als waar wij ze kopen, en verpakt ze vervolgens om in kleinere, ‘gemerkte’ zakjes voor in het winkelschap. Natuurlijk zijn pinda’s slechts een voorbeeld. Zo wordt het merendeel van de voedingsmiddelen die je in plastic verpakt in de schappen ziet, opnieuw verpakt. Door bij ons te kopen, verminder je dus aanzienlijk de hoeveelheid afval. De verpakkingen die wij bestellen zijn zakken van 10 tot 25 kg (afhankelijk van het product). 25 kg Indiase noten (1 grote zak voor transport en opslag) worden door dat bedrijf herverpakt in 250 kleine zakjes van 100 g. Bij Rifuzl is er geen sprake van deze afvalberg. Dat maakt toch wel wat uit, vind je niet?
  • Waar mogelijk zoeken we naar manieren om plastic (en andere) zakken te hergebruiken (we geven ze aan boeren-leveranciers, onze medewerkers gebruiken ze thuis als vuilniszakken, we geven ze aan jullie, onze klanten, we doneren ze aan diverse organisaties en evenementen voor het opruimen van afval in de natuur, enzovoort).
  • Als er ooit echt te veel plastic zakken zijn, gooien we ze op de juiste manier weg en heb ik er alle vertrouwen in dat dit deel van ons afval daadwerkelijk wordt gerecycled. Waarom? Tijdens seminars, rondetafelgesprekken en evenementen over afval en duurzaamheid, waarvoor ik meerdere keren ben uitgenodigd of waar ik heb gesproken, heb ik geleerd dat grote verpakkingsmaterialen (precies die grote plastic transportzakken) de hoogste prijs op de afvalmarkt oplevert, omdat het verreweg het gemakkelijkst en zinvolst is om deze daadwerkelijk te recyclen in de ware zin van het woord. Het is een groot stuk homogeen, schoon materiaal en daarom is dit mogelijk. Kleinere stukjes plastic en verpakkingen die bedrukt, vuil of vermengd zijn met ander afval, of die bestaan uit meerdere verschillende materialen of meerdere verschillende stukken plastic, kunnen niet op een zinvolle manier worden gerecycled. Misschien in een laboratorium, maar niet in de praktijk. Wie je de theorie „verkoopt“ dat er met plastic wegwerpverpakkingen in het huishouden alles in orde is en dat deze gerecycled kunnen worden, kent ofwel de realiteit niet, ofwel liegt hij je recht in je gezicht voor en misleidt hij je. En dan heb ik het nog niet eens over bioplastic …

Hoe tegenstrijdig dit ook mag lijken, zelfs ik schaar me soms aan de kant van de voorstanders van plastic. Het is oneerlijk om alles op één hoop te gooien (zowel letterlijk als figuurlijk?). In feite is een plastic zak voorlopig, voor bepaalde voedingsmiddelen (context) en voor bepaalde transportroutes (context), naar mijn weten het beste compromis voor het vervoer van voedingsmiddelen. Als ik naar het totaalplaatje kijk, zie ik namelijk veel redenen waarom het gebruik van plastic vanwege zijn eigenschappen in bepaalde situaties de enige logische keuze is: het beschermt voedsel tegen vocht, knaagdieren en andere ongedierte, behoudt de geur en smaak, is zeer licht om te vervoeren, heeft lage productiekosten, enzovoort.

Dit betekent natuurlijk niet dat ik het ineens verdedig. Ik zeg alleen dat de zin van het gebruik afhangt van de omstandigheden. En er zijn omstandigheden waarin het logisch is om het te gebruiken.

Ten vierde: als we niet papierloos zouden werken, zouden we dan op papier kunnen sleeën??

Papier heeft tegenwoordig in de wereld van de ‘zero wasters’ een veel minder negatieve bijklank dan plastic. En met reden: het breekt in de natuur sneller af en wordt in grotere mate gerecycled. Maar er moet nog steeds een boom worden gekapt en er zijn chemicaliën en energie nodig om van hout papier te maken.

Bij Rifuzl doen we om twee redenen ons uiterste best om onze werkzaamheden zoveel mogelijk elektronisch en papierloos te laten verlopen. Daar zijn twee belangrijke redenen voor: een milieureden en een praktische reden. Weet je, het kantoor van Rifuzl bestaat uit onze eettafel thuis (daar werkt Manca) en de tafel in de slaapkamer (daar werk ik – ik schrijf hier ook dit artikel). Als we alle facturen en overige documentatie in fysieke vorm zouden archiveren, zouden Manca en ik al lang geen plek meer hebben om te eten en te slapen. Daarom zijn we al heel vroeg begonnen onze leveranciers erop aan te sporen om ons alle documenten elektronisch te sturen. Met de meesten hadden we geen problemen, anderen zijn een hardere noot om te kraken, maar over het algemeen zou ik op het oog zeggen dat we minstens 90% minder papierafval produceren dan we zouden doen als Manca en ik niet hadden aangedrongen op elektronische documenten. Ik vind het belachelijk dat iemand in 2020 nog steeds facturen per post verstuurt ?. Maar aan de andere kant begrijp ik het wel, oude gewoontes zijn moeilijk te doorbreken. ?‍♂️

Omdat we ook veel kleine stukjes papier en snippers verzamelen, maken de meisjes in de winkel daar enveloppen van (om afschriften van de kassa in te bewaren of om cadeaubonnen te versturen), visitekaartjes, prijskaartjes, notitiebriefjes, … Maar ondanks alle inspanningen blijft er meer over dan we zelf nodig hebben.

Totdat Marcela in een samenvatting van de dienst schreef:

Een dame stelde voor dat we ook kaartjes zouden hebben zoals deze – „Ik kan alles aan“ – of leuke kaartjes om bij een cadeautje te doen of om er iets op te schrijven.

Marcela, in een samenvatting van de dienst op Slack

Het ene idee leidde tot het andere, totdat het uitgroeide tot een miniproject. Tamara maakte van restjes karton, papier en touwtjes de schattigste, unieke wenskaarten voor Nieuwjaar of gewoon zomaar, om mooie wensen over te brengen: ?❄️

Je kunt de wenskaarten ook in de webwinkel kopen. Maar daar houdt het verhaal nog niet op. We hebben besloten om bij de verkoop van deze wenskaarten af te zien van onze winst en deze te schenken aan de vereniging Humanitarček. Het is glashelder: Marcela heeft bij de kaarten in de winkel vermeld hoeveel geld Tamara van elke verkochte wenskaart ontvangt voor haar handwerk, hoeveel de staat inpikt (ik geloof nog steeds naïef dat het grootste deel van de geïnde belastingen in een andere vorm weer terugvloeit naar de samenleving) en hoeveel naar Humanitarček gaat.

Samenvatting van het papierafval:

• We “dringen er” nogal agressief op aan dat alle bedrijven uitsluitend elektronisch met ons zaken doen.
• Papieren zakken waarin geïmporteerde levensmiddelen worden geleverd (er zijn er onevenredig veel meer dan die in plastic zakken) proberen we uit de vuilnisbakken te houden door ze te gebruiken voor bioafval, als opvulmateriaal voor het verzenden van pakketten, of door klanten te laten meenemen als zakjes voor bioafval.
• Kartonnen dozen waarin we bepaalde producten uit het buitenland ontvangen (bijvoorbeeld Georganics-tandpasta en Muhle-scheermesjes) gebruiken we voor het verzenden van pakketten vanuit de webwinkel of geven we door.
• De kaartjes die Tamaraaa heeft gemaakt, zijn vervaardigd uit restjes papier, karton en touw. Elk kaartje is uniek en als je er een koopt, steun je daarmee het handwerk van een Sloveense ontwerpster en ouderen die via het Vida-project worden geholpen door Humanitarček.

Ten vijfde: in de Rifuzl-bakken belandt ook afval dat niet in Rifuzl is ontstaan

Dit voorjaar hebben Manca en ik tijdens twee acties de omgeving van de winkel opgeruimd en onder andere een aantal oude betonnen bakken nieuw leven ingeblazen. Nu worden ze onderhouden door de Rifuzlarji en hoewel er planten in staan, verwarren voorbijgangers ze blijkbaar met afvalbakken. Onze medewerkers halen er dan ook plastic flesjes, sigarettenpeuken, sigarettenpakjes, blikjes en plastic ‘to-go’-bekertjes uit.

Ik zie dit als een onderdeel van onze cultuur. We hebben de gemeente aangeschreven met het verzoek om in onze buurt nog wat extra vuilnisbakken te plaatsen, maar ze hebben me meerdere keren op rij verzekerd dat het bestemmingsplan hier geen ruimte voor biedt en dat er in dit deel van de stad al voldoende vuilnisbakken staan. Denk erover wat je wilt. Ik vind dat degenen die het bestemmingsplan opstellen wat vaker ter plaatse zouden moeten gaan kijken en met de mensen uit de buurt zouden moeten praten die ze plannen.

Ten zesde: als er door onhandige vingers eten op de grond valt, hoort dat in de prullenbak

Met deze post willen we erop wijzen dat degenen die voor het eerst bij ons komen en nog niet gewend zijn om in hun eigen verpakkingen te winkelen, beter even een minuutje kunnen wachten tot de caissière tijd voor je heeft en je helpt je bakjes te vullen:

Met pijn in het hart gooien we namelijk voedsel dat op de grond is gevallen in de bioafvalbak. Maar eerlijk is eerlijk, we redden ook wel wat: onze windhond Gili eet met veel plezier alle pasta op die in Rifuzl op de grond valt en die Manca mee naar huis neemt. De gemorste granen bewaren we voor de kippen van Božidar, die onder Lisco ijverig eieren leggen die we in Rifuzl verkopen.

MAAR LET OP! Wat hierboven staat, is geen excuus om nu naar hartelust pasta en graan te strooien. Wij zorgen er wel voor dat Gili en de kippen geen honger lijden.

Laat #30dniKosevZaSmeti voortleven!

In de aankondiging van onze 30-daagse uitdaging heb ik de uitdaging ‘30 dagen vuilnisbakken’ genoemd en daarmee de hashtag #30dniKosevZaSmeti gelanceerd. Het is de bedoeling dat wij, de Rifuzlarji, in deze uitdaging niet alleen staan, maar ook anderen aanmoedigen om hetzelfde te doen.

Zoals je ziet, is het de moeite waard, want we hebben veel geleerd, nieuwe ideeën opgedaan en misschien zelfs iemand enthousiast gemaakt. Is het ons gelukt? Onze digitale huishoudster Klara, die haar blog Curry and Love schrijft, heeft zich bij de uitdaging aangesloten. Hier kun je haar ervaringen met de uitdaging bekijken. Waarschijnlijk gaan Manca en ik binnenkort ook iets soortgelijks doen met onze eigen mand – als je daar natuurlijk interesse in hebt?

De volgende aan de beurt ben jij! Begin vandaag nog met je 30-daagse uitdaging om foto’s van je afvalbakken te maken en te posten, tag ze met #30dniKosevZaSmeti en betrek ook anderen bij het verminderen van afval! ?